GAYRİMENKUL ALIMINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

a) GAYRİMENKULÜN GEÇMİŞ VERGİ BORCU

Özellikle , kullanılmış gayrimenkul alanların , gayrimenkulün geçmiş yıllardaki emlak vergisinin ödenip ödenmediğini  araştırmalarında yarar vardır.

Bunun en iyi yolu , satıcıdaki makbuzları alıp kontrol etmek ve her ihtimale karşıda birer fotokopisini saklamaktır.

Gayrimenkulün , satıldığı yıl ve geçmiş yıllara ait ödenmemiş emlak vergisinin ödenmesinden , alıcı ve satıcı müteselsilen yani zincerleme olarak sorumlu tutulurlar. Gayrimenkulü satın alan kişi , ödediği geçmiş yıl emlak vergilerini faiziyle birlikte daha sonra önceki sahibine rücu edebilir

b)GAYRİMENKULÜN TAPUDAKİ DEĞERİ

Gayrimenkulun tapudaki değeri birkaç açıdan önemlidir.

1-Gelir Vergisi Açısından

Gayrimenkullerin , iktisap yani edinme tarihinden itibaren 4 yıl içinde elden çıkarılmasından sağlanan kazanç ''Değer artışı kazancı'' olarak beyan edilip gelir vergisinin ödenmesi gerekiyor  Satın aldığı gayrimenkulü 4 yıl içinde elden çıkarmaları söz konusu olanların , gayrimenkulün maliyet bedeline esas olan , alış bedelini düşük göstermemelerinde yarar var. Aksi halde , 4 yıl içinde satılması sonucu ortaya gerçeğin de üzerinde bir kar çıkar

2- Harç Yönünden

2001 yılı başından itibaren gayrimenkullerin harca esas olan değeri yüzde 56 oranında arttı. Gayrimenkulün gerçek alış bedelinin tapu harcına esas olan tutardan düşük olması halinde , gerçek alış bedelinin tapu senedine yazılmasını tapu işlemleri sırasında talep etmek mümkündür .Bu durum özellikle kamu görevlilerini ''mal beyanı'' yönünde önümüzdeki yıllarda da , vergi mükelleflerini de ''nereden buldun'' sorgulaması yönünden ilgilendiriyor.

3- Harcın Oranı Yönünden

c)EMLAK VERGİSİ BEYANNAMESİ

Gayrimenkul alanların ''o yılın sonuna kadar'' emlak vergisi beyannamesi vermeleri gerekiyor. Satıldığı yılın emlak vergisini ise satıcı ödeyecektir.

Gayrimenkulün ,  emlak vergisi beyannamesi  alındığı tarihten itibaren ''üç ay içerisinde'' verilecek

d)EŞE VE ÇOCUĞA ALINAN GAYRİMENKUL

Gayrimenkulun eş yada çocuğa alınması ancak ödemesinin aile reisi tarafından yapılması halinde ' karşılıksız bir intikal söz konusu olur. Bu ise veraset ve intikal vergisine tabidir. Eş yada çocuğun beyanname verip yüzde 5 - 15 arasında oranı değişen , veraset ve intikal vergisini ödemeleri gerekir. Ancak aile reisinin eşe yada çocuğa gayrimenkulün bedelini ''borç olarak'' vermesi halinde herhangi bir vergileme söz konusu olamaz

e)NEREDEN BULDUN SORUSU

Gayrimenkul alanlar Vergi Usul Yasasının 30/7. Maddesini  göz önünde bulundurmak zorundadırlar

GAYRİMENKUL SATIŞINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

a)GAYRİMENKULÜN TAPUDAKİ SATIŞ DEĞERİ

2001 yılında satılacak olan gayrimenkul kaça satılacak olursa olsun tapuda ''asgari bir değer'' göstermek gerekiyor. Satış sırasında gayrimenkulün 2000 yılındaki emlak vergisine esas değerini asgari yüzde 56 oranında arttırmak zorunluluğu var. Örneğin , 2000 yılındaki emlak vergisi değeri 100 milyar lira olan gayrimenkulü 2001 yılında satarken ister Ocak ayında ister Haziran yada Aralık ayında satılsın , alım satıma esas tapu değerini asgari 156 milyar lira göstermek gerekiyor. Kuşkusuz bu değerin üzerinde gösterilmesinde herhangi bir sakınca yok . yani 200 milyar lirada gösterilebilir. Ancak ona göre harç ödenir.

b)GAYRİMENKULÜN GERÇEK SATIŞ DEĞERİ

Gayrimenkulunüzün , gerçek satış değerinin , tapu harcına esas olan değerin altında olması halinde gerçek alım satım bedelinin , tapu senedinde ayrıca gösterilmesinin satıcı tarafından talep edilmesi gerekiyor. Bu durumda , tapu harcına esas olan tutar üzerinden harç alınır , ancak tapu senedinde gerçek satış bedeli yazılır.

c) ÖDENECEK HARÇ

Gayrimenkul satışında , hem satıcı hem de alıcı , tapu harcına esas değer üzerinde, binde 15 oranında harcı ayrı ayrı öderler.

d)KAZANCIN GELİR VERGİSİ

Gayrimenkul satışında , hem satıcı hem de alıcı , tapu harcına esas değer üzerinde, binde 15 oranında harcı ayrı ayrı öderler.

e) ŞİRKETLERİN GAYRİMENKUL SATIŞI

Şirketlerin ,aktifinde kayıtlı olan gayrimenkulleri elden çıkarmaları halinde,beyan edecekleri asgari değer, ödeyecekleri harç oranı aynen yukarıda olduğu gibidir. Şirketler gayrimenkulün satışı nedeni ile fatura düzenlemek ve ayrıca KDV tahsil etmek zorundadırlar. Gayrimenkul ün satışından doğan kazanç da vergiye tabidir.

Kurumlar vergisi mükellefi olan şirketler,en az 2 yıldır işletmelerinin aktifinde kayıtlı olan gayrimenkulü sattıklarında , satıştan doğan kazancı sermayelerine eklerlerse :

1-Gayrimenkul satış kazancı nedeni ile kurumlar vergisi ödemezler.

2-Tapu harcı ödemezler.

3-Satış işlemi de KDV ye tabi tutulmaz.

Ancak satıştan doğan kazanç nedeni ile yüzde 15 stopaj öderler.

f) SATIŞIN BELEDİYEYE BİLDİRİLMESİ

Gayrimenkulünü satanlar , ilerde emlak vergisine çöp vergisine yönelik bir takiple karşılaşabilirler. Bunu önlemek için gayrimenkulün satışını yaptıktan hemen sonra ilgili belediyeye bir dilekçe ile durumu bildirmelerinde yarar vardır.

g) GAYRİMENKULÜNÜ SATANLARIN KAZANÇ VERGİSİ

Gayrimenkulün  edinme) tarihinden itibaren 4 yıl geciktikten sonra satılması  halinde kaç liraya satılırsa satılsın gelir vergisi ödenmeyecek

Satılan gayrimenkulün edinme tarihten itibaren 4 yıl içinde satılması halinde ise ortaya çıkan kazanç nedeni ile , gelir vergisi ödenmesi söz konusu olabilecek.

Ancak gayrimenkulün miras yada hibe yoluyla edinildiği durumlarda satış bedeli kaç milyar lira olursa olsun gelir vergisi ödenmez.

Kazancın hesabı ve Vergisi

Değer artışı kazancı olarak nitelendirilen gayrimenkul satışı kazancı ( 4 yıl içinde satılan) gayrimenkuller için söz konusu.Bu süre geçtikten sonra gayrimenkul kaç liraya satılırsa satılsın gelir vergisi ödenmez

Kazancın hesaplanmasında emlak vergisi beyannamesi esas alınıyor. Örneğin 1998 yılında verilecek emlak vergisi beyannamesinde gösterilen değer ''maliyet bedeli'' olarak göz önüne alınıyor. Bu bedel , ekim 1998'den itibaren  devlet istatistik enstitüsünce (DİE) belirlenen ''toplam eşya fiyat endeksindeki (TEFE) artış oranında artırılarak'' tespit olunuyor.

1999 yılı kasım ve aralık ayında emlak vergisi beyannamesini yenileyenlerin yenileme yada yükseltme beyanları değil 1998 yılı beyanı esas alınıyor. Başka bir anlatımla gelir vergisi yönünden kasım ve aralık 1999'da yükseltilen emlak vergisi beyanları hiçbir işe yaramıyor.1998'den sonra alınan gayrimenkullerin ise iktisap bedeli yine DİE tarafından belirlenen TEFE artış oranında yükseltilerek maliyet bedeli bulunur. Maliyet bedeli ile satış bedelinin kıyaslanması sonucu 3,5 milyar lirayı aşan bir kazanç ortaya çıkarsa bu kazanç gelir vergisine tabi olur.

Verginin Hesabı

Gayrimenkulün satışından doğan ve 3,5 milyar lirayı aşan kazanç kısmı üzerinden ,Gelir vergisi Kanunu'ndaki vergi  yüzde 20-45 arasında değişen gelir vergisi hesaplanır. Gelir vergisinin yüzde 10'u kadar da ''fon payı'' tahakkuk ettirilir.

SONUÇ: Gayrimenkul alım-satımında , çok sayıda vergi ve harç ile bağlantılı özel durumlar söz konusu. Alım-satım işlemleri sırasında ve sonrasında bunların göz önüne alınması ve o yönde işlem yapılması , cezalı uygulamalarla ve vergilerle karşılaşmayı önleyebilecek.

Teknik Konularda Dikkat Edilecekler

1-Binanın projesi

2-Zemin etüdü yapılmışmı

3-Bina yapılırken deprem yönetmeliği dikkate alınmışmı

4-Projeler kim tarafından yapılmış ve bu projeler denetlenmiş mi

5-Binanın ruhsatı, kullanım izni var mı

6-Betonu ellemi karıştırılmış, yoksa betoniyerle mi dökülmüş veya hazır betonmu

7-Kullanılan malzemeler standartlara uygun mu? Kum ve çakıl nereden gelmiş,

   kırma taş kullanılmış mı? (Kırma taş karıştırılmışsa yanlıştır)

8-Yapıda kullanılan demir projeye uygun kullanılmışmı

9-Demirler standartlara uygun mu

10-Kullanılan betonun laboratuvar deneyi var mı

11-Proje ile meydana çıkan yapı arasında paralellik sağlanmış mı 2000'in

     Konutlarında Dikkat Edilecekler

12-Merkezi çöp sistemli,

13-Merkezi ve yerden ısıtmalı,

14-Otomatik yangın söndürmeli,

15-Elektrik yerine güneş ve rüzgar enerjisinden faydalanılan bir sisteme sahip,

16-Fonksiyonel olan bir elektrik ve aydınlanma sistemli,

17-Fonksiyonlu klima,

18-Kışın ısıtan, yazın soğutan klima tertibatlı,

19-Basit ama fonksiyonel mutfak ve banyolar,

20-Sağlık merkezine sahip,

21-Sosyal donatı, yürüyüş, spor ve yeşil alanlar, yüzme havuzu, çocuk parkı,

      okul, alışveriş merkezi, güvenlik, itfaiye gibi tüm birimleri içinde barındıran

      küçük kentler biçimindeki siteler.

  a)Tamamlanmış daire- bina’da dikkat edilecekler

Tamamlanmış bir daire ve/veya bina alınırken yukarıda anlatılmış olan genel şartların dışında;

1-ilgili daire ve/veya binanın iskanının alınıp alınmamış olduğunu

2-iskanı alınmamış ise neden iskanının alınmadığına bakmak gerekir.İmar Kanununa göre iskanı alınmamış yerlerin yıkım kararları çıkabilir.

3-Tamamlanmış bir daire/bina alımı esnasında kat mülkiyetine geçilip

    geçilmediğinin araştırılması ve yönetim planının kontrol edilmesi gerekir.

    İnşaat Halinde bir Daire/Bina Alınırken Dikkat Edilecekler.

b ) tamamlanmadan inşaat halinde iken satın alınıyor ise dikkat edilecekler

1-Binayı yapan müteahhit ile şekil şartlarına uygun bir sözleşme yapmak ve bu

   sözleşme ile ödenen bedelleri teminat altına almak gerekmektedir.

2-Müteahhidin binayı yarım bırakıp gitmesi veya binayı ruhsatına uygun inşaa

   etmemesi gibi durumlar ile satın alınması planlanan mülkün tamamlanmaması

   ihtimaline karşı alınacak teminatın ya ilgili müteahhidin başkaca bir mülkünün

   ipoteği ya da banka teminat mektubu şeklinde olması gerekmektedir.

3-İlgili inşaatı satın almadan önce proje ruhsatlarının kontrol edilmesinde ileride

    kötü bir sürpriz yaşanmaması açısından yarar vardır.

c)Satımda dikkat edilecekler

Sahip olunulan mülkü satarken;

1-Satın alacak kişinin kimliğinin tespiti.

2-Satışın taksitlerle yapıldığı durumlarda satın alan kişi ile taksitleri ödemeyi

   taahhüt eden kişinin aynı olması hususuna hassasiyetle dikkat edilmeli.

d)Satış Sözleşmesi Yapılırken

Türk Hukuk sisteminde gayrımenkul alım satımları ancak tapu kütüklerinde veya Noterler vasıtası ile yapılan " Gayrımenkul Satış Vaadi " sözleşmeleri ile geçerli olur.